| Poleć znajomemu
Postacie

Władysław Pieńkowski




  Władysław Pieńkowski był ostatnim prezydentem Łodzi z czasów zaborów. Jednocześnie był najdłużej w całej historii miasta panującym prezydentem, gdyż na zajmowanym stanowisku pozostał przez 32 lata.
 Urodził się w 1846 roku w rolniczej rodzinie z piotrkowskiego. Po ukończeniu w Łodzi czteroklasowej szkoły rosyjsko – niemieckiej, wyjechał do Warszawy gdzie jako handlowiec rozpoczął praktykę w sklepie firmy Krupieckiego. Trwała ona aż do wybuchu powstania styczniowego, po wybuchu, którego Pieńkowski opuścił Warszawę i przeniósł się do Łodzi, gdzie dostał pracę w łódzkim Magistracie jako pracownik kancelarii. Stąd został oddelegowany do Biura Naczelnika Wojennego miasta Łodzi i okolic, na którego czele stał pułkownik von Broemsen. Ten Niemiec z pochodzenia był wrogiem Polaków, których karał z całą surowością. Zwykle oznaczało to powieszenie lub wywóz na Sybir. Pracując w tym urzędzie Pieńkowski, wróg powstania, wpadł na pomysł wycięcia, dających schronienie oddziałom powstańczym, podłódzkich lasów. Za swoją działalność na tym stanowisku otrzymał brązowy medal z napisem: „Za usmirenie polskawo miatieża”.
 Po upadku powstania i likwidacji biura, Pieńkowski opuścił Łódź i przeniósł się do Zgierskiego Magistratu, gdzie po krótkim okresie czasu awansował na Sekretarza Wydziału Kwaterunkowego w Magistracie m. Zgierza.
 Następnie przeniesiony został do Radomska gdzie objął stanowisko prezydenta miasta. Po zakończeniu pełnienia tej funkcji ponownie powrócił do Zgierza gdzie także objął stanowisko prezydenta miasta.
 Po śmierci 18 listopada 1882 roku przedostatniego, do 1914 roku, prezydenta miasta Waleriana Makowskiego, Pieńkowski przybył do Łodzi i objął wakujące stanowisko prezydenta. 
 Jako prezydenta Łodzi uznawano go za tępego urzędasa, bez reszty oddanego władzom zaborczym i duchowieństwu prawosławnemu, który w pogoni za orderami i „czynami” gotów był poświęcić wszystko i wszystkich. „Wiedział i mówił o tym, że istnieją trzy czynniki, które u nas w kraju były wszechwładne: żandarmi, duchowieństwo prawosławne i armia”.
 Historyk, łodzianin Stanisław Rachlewski, autor książki poświęconej prezydentom miasta do 1914 roku, tak opisywał ostatniego prezydenta miasta: „sam dobrze pamiętam, tę dumną, pyszną, figurę, opiętą w mundur ze złoconymi guzikami, w jasnej, w okresie skwarnego lata bluzie w granatowych spodniach z wypustką. Przechadzał się niemal codziennie po Nowym Rynku ( obecny Plac Wolności ). Chadzał z głową wysoko podniesioną, trzymając w ręku szpicrutę. Z chwilą pojawienia się Pieńkowskiego, a działo się to przeważnie w godzinach między 12 a 1, ulica, którą się pan ten zwykł się przechadzać momentalnie pustoszała. Wszyscy usuwali się z chodnika na jezdnię”.
 Od momentu wybuchu I wojny Światowej jego zachowanie pozostaje tajemnicą. 3 sierpnia 1914 roku w godzinach popołudniowych miasto opuścił – a według części przekazów, prezydent miasta po prostu z niego uciekł. Jednakże nie potwierdza tego telegram, znajdujący się w Archiwum Państwowym miasta Łodzi z 31 sierpnia (13 września) 1914 r., w którym to Pieńkowski pisał: „W uzupełnieniu mojego raportu z 28 lipca b.r. uprzejmie donoszę Waszej Ekscelencji, że 27 lipca b.r. około 4 po południu Policmajster Miasta Łodzi kapitan Czesnakow przekazał mi przez telefon, że Wasza Ekscelencja rozkazał mi, ze względu na czas wojny, wyjechać z Miasta Łodzi, co zostało wykonane tego samego dnia i obecnie przebywam w Warszawie mieszkając na ulicy Pięknej 47 / A. Prezydent Miasta Łodzi Pieńkowski”.
 W opisie Mieczysława Hertza tak wyglądał gabinet prezydenta bezpośrednio po jego ucieczce: „Nad masywnym jego fotelem wisiały portrety Najjaśniejszych Państwa. Na biurku leżało jeszcze kilka niezałatwionych papierów. Panował tu pewien nieład, wskazujący, że w ostatniej chwili pan Pieńkowski zabrał ze sobą kilka cenniejszych dokumentów, jak to podziękowania Najjaśniejszego Pana za wierną służbę”.
 Po wybuchu rewolucji 1918 roku Pieńkowski, zniszczony psychicznie i fizycznie, sparaliżowany powrócił z Moskwy do Łodzi, w której utrzymywał się z datków i pomocy znanych ludzi. Jednakowoż nie mogąc liczyć na dużą pomoc ze strony magistratu wyjechał do Warszawy gdzie w 1919 roku zmarł.
 Pomimo tego, iż zawsze był wierny carowi i o swojej lojalności nieustannie zapewniał zwierzchników, podjął szereg ważnych decyzji dla rozwoju Łodzi. Już w drugim roku jego urzędowania uruchomiono w Łodzi pierwsze połączenia telefoniczne, a w kilka lat później zainstalowano elektryczne latarnie. W 1898 roku na ulice Łodzi ruszyły pierwsze w Królestwie Polskim elektryczne tramwaje. Następne linie tramwajowe połączyły Łódź z okolicznymi miastami: Zgierzem, Pabianicami, Aleksandrowem i Konstantynowem. Za jego rządów powstało też miejskie pogotowie ratunkowe. W ostatnich latach XIX stulecia zaczęto zmieniać numerację domów. Każda ulica zaczynała się przy Piotrkowskiej od numeru 1. Do tej pory nadawano posesjom kolejne numery hipoteczne. Powstał też dworzec Łódź Kaliska i publiczne parki, które do dziś służą łodzianom: park Mikołajewski (obecnie Sienkiewicza), Ogród Miejski (dziś park Staszica przy Narutowicza) i park przy Pańskiej (teraz Poniatowskiego). Za kadencji Pieńkowskiego wybudowano również ważne łódzkie gmachy użyteczności publicznej, np. Rosyjski Bank Państwa (dziś NBP przy al. Kościuszki 14), Łódzki Bank Handlowy (dziś PKO BP, al. Kościuszki 15), powstawały też kolejne hotele; Savoy, Palast (dziś Polonia) i szkoły, których powstania nie blokował, jak: gimnazjum męskie przy ul. Sienkiewicza (teraz III LO) oraz Polskie Gimnazjum Męskie Towarzystwa "Uczelnia" (dzisiejsze I LO im. Kopernika). Ponadto zlecił regulację rzeki Łódki oraz wykonanie bardzo ważnego dla Łodzi projektu kanalizacji i miejskich wodociągów. Zrobił go William Lindley, jednakże na realizację trzeba było jednak czekać ponad 15 lat. W 1906 roku po raz kolejny poszerzono granice Łodzi, do miasta przyłączono 9 wsi i osad, m.in. Żubardź, Widzew, Stare i Nowe Rokicie, Karolew i Brus. Na Dołach powstał nowy zespół cmentarzy chrześcijańskich. Niedługo przed I wojną światową część wydziałów magistratu przeniesiono z ratusza do gmachu szkoły przy Nowym Rynku (dziś Muzeum Archeologiczne przy pl. Wolności).
 Opracował Piotr Marciniak na podstawie: S. Rachlewski, Pod ratuszową wieżyczką – Burmistrzowie i Prezydenci Miasta Łodzi w latach 1808 – 1914, Łódź 1939 s. 30 – 32; „Gazeta Wyborcza” z 28 IV 2003 (dodatek specjalny)
Lista postaci


- Władysław Pieńkowski
- Paweł Georg Karłowicz von Rennenkampf
- Nikołaj Władymirowicz Ruzskij
- Fritz Haber